reepboomtop

Is eenzaamheid nou echt zo’n probleem?

En is het onder jongeren nou echt zo’n epidemie?

In ‘De groene’ schrijft Hidde Boersma een vlammend stuk over het geluk van de moderne mens. Volgens allerlei onheilsprofeten zouden we in onze moderne maatschappij vervreemd raken van elkaar, en eenzaam en ongelukkig worden. Ook ik hoor bij vrijwel elke lezing die ik geef over eenzaamheid: ‘Denkt u ook niet dat het komt door onze individuele samenleving?’ Waarmee mensen hun eigen overtuiging al bekend hebben gemaakt. Boersma haalt diverse onderzoekers uit de kast die juist argumenten voor het tegendeel laten zien. We zouden juist gelukkiger worden.

Het zijn verwarrende feiten en cijfers, waar we mee geconfronteerd worden. Aan de ene kant is er de zekerheid dat we als moderne mens steeds minder vrienden hebben. (Ja, dat is onderzocht).  Anderzijds laten metingen zien dat we daar helemaal niet zo ongelukkig mee zijn. We hebben dan misschien minder mensen waar we dag in, dag uit, mee optrekken, maar dankzij sociale media kunnen we onze contacten gevarieerd èn op peil houden.

Aan de ene kant is er de zekerheid dat eenzaamheid minder wordt naarmate men in een meer individueel ingestelde cultuur leeft. Aan de andere kant is er de zekerheid dat ook in die meer individueel ontwikkelde cultuur enorm veel eenzaamheid leeft.

De afgelopen maanden is steeds meer aandacht gekomen voor eenzaamheid bij jongeren, met name bij jongvolwassenen. Media doen voorkomen alsof er onder jongeren opeens een epidemie van eenzaamheid heerst. Wat is nou wat?

Dit zijn de feiten

Eenzaamheid is normaal. Het overkomt iedereen als je een tekort voelt aan menselijke verbondenheid. Dus als je partner er vandoor is, als je kinderen de deur uit zijn of als je na die drukke vakantie terugkomt in je lege huis. Als het goed is weet je wat je moet doen om ervoor te zorgen dat je weer verbonden raakt met anderen. Soms gaat dat vlot, soms heb je echt wel tijd nodig om te herstellen, maar als het goed is komt er weer een eind aan die eenzaamheid. Voor heel veel mensen, jong en oud, is het helaas niet goed.

Als je niet weet hoe je het moet doen òf niet in de gelegenheid bent, dan wordt het niks met die nieuwe verbondenheid. Dan blijf je je eenzaam voelen. En chronische eenzaamheid is een vicieuze cirkel, waar je in je eentje slecht uit komt. Chronische eenzaamheid is de realiteit voor ongeveer 10% van de bevolking. Jong en oud. Het maakt je ongezond en je gaat eerder dood.

Wat er nu aan de hand is?

We zijn - in het kader van individualisering - steeds meer aan het ontdekken wat we als mens, als individu, nodig hebben om gezond en gelukkig te leven. Een van die ontdekkingen is dat we verbondenheid met mensen veel harder nodig hadden dan we dachten. Die bewustwording, dat is waar we mee te maken hebben. Er is een epidemie van bewustwording.

Er is geen epidemie van eenzaamheid. Eenzaamheid is - voor zover we kunnen meten - in ons land de afgelopen vijftig jaar licht afgenomen. En als we de literatuur mogen geloven is eenzaamheid van alle tijden geweest. De enige epidemie is die van de aandacht voor het onderwerp. Gelukkig maar.

Want hoewel chronische eenzaamheid zo’n 10% van de bevolking treft, voelt 40% van ons zich veel te vaak eenzaam. We zijn aan die situatie gewend, we weten niet beter. Net zoals mensen ooit de po leegden in de gracht, of één keer per jaar in bad gingen, omdat ze niet beter wisten, zo denken we nu nog dat eenzaamheid normaal is.

De status quo is redelijk ongezond

Kort en goed: er is geen epidemie van eenzaamheid en er is geen reden aan te nemen dat die er aan zit te komen. Er is een staat-van-zijn in ons leven die ervoor zorgt dat we nog te weinig weten van hoe we met elkaar kunnen leven. Waardoor we minder verbonden zijn dan gezond voor ons is. Dat maakt dat we ons eenzaam voelen, al beseffen we daarbij best dat we in een veilig land wonen waar we niet veel te wensen hebben. Hoewel we ons dus aan de ene kant wel gelukkig voelen, is er ook veel eenzaamheid. Voor 40% van de bevolking een verdrietige staat-van-zijn. Met het risico op chronische eenzaamheid. En dat risico is er bij oud èn jong.

Dus hoewel de moderne mens gemiddeld gesproken wel degelijk ietsje minder eenzaam is dan vroeger, valt er nog heel veel te winnen. Er is geen reden tot paniek, de situatie is niet nieuw. Er is wel alle reden meer te leren over eenzaamheid en over hoe we ervoor zorgen dat we er niet aan onderdoor gaan. Voor iedereen, individueel. 

Dat is waar ik mij al sinds 2000 mee bezig houd. Meer weten?



Sociaal geïsoleerd, niet eenzaam? Hoe zit dat?

Deze vraag komt in de training vaak langs. Hij laat zich niet in één regel beantwoorden, maar ik doe mijn best.
 
Iemand is sociaal geïsoleerd als zij of hij geen of geen noemenswaard netwerk heeft. Dat is niet een gevoel, maar een feit. Het zal voor de persoon zelf dan ook makkelijk zijn toe te geven dat het kringetje om hem of haar heen wel heel erg klein is, of zelfs niet bestaat. 
 
Of er sprake is van eenzaamheid is een ander verhaal. Mensen hebben uiteenlopende behoeftes, en ook de behoefte aan mensen in je netwerk kan wisselend zijn. Waar de een genoeg heft aan een paar vrienden, wil de ander een hele sleep om zich heen. Sommige mensen hebben nauwelijks behoefte aan mensen om zich heen. Dat uit zich dan in een klein netwerk, terwijl er geen sprake hoeft te zijn van eenzaamheid. Eenzaamheid is een gevoel, dus heel persoonlijk.
 
Anderen, met name ouderen, hebben relaties gehad en kijken terug op die relaties met het gevoel alsof ze er nog zijn. Zoals mijn tante Truus, die veertig jaar lang haar overleden man trouw is geweest en geen behoefte had aan een andere man in haar leven. Haar verbondenheid met haar man was voor haar genoeg. Maar ook dat levert je natuurlijk geen groot netwerk op. Eenzaamheid was niet aan de orde, ze voelde zich goed bij de situatie. Overigens had mijn tante Truus als sociaal wonder een enorm netwerk, maar dat terzijde. 
Ook kan iemand na verloop van tijd zo gewend zijn geraakt aan eenzaamheid dat het niet meer bewust wordt beleeft. Als je zo iemand dan vraagt of ie zich eenzaam voelt, zal die met de grootste oprechtheid nee zeggen. Net zoals mensen die jarenlang stijf staan van de stress zich daar niet meer van bewust zijn. Er is dan wel degelijk eenzaamheid, maar de persoon voelt niet de behoefte er iets aan te doen. Het gevoel wordt niet ervaren, hoewel de emotie wel degelijk in het lichaam aanwezig kan zijn. 
 
Tot slot is er de 'taboe-eenzame'. Al straalt de eenzaamheid er bij wijze van spreken van alle kanten af, de persoon zal het niet willen toegeven. Dat betekent dat je zo iemand ook echt niet kunt helpen. Zeker als er spake is van langdurige eenzaamheid, zullen de hersenen zo veradnerd zijn dat deze persoon echt niet leuk in de omgang is. Contacten aanbieden gaat niet werken, omdat de hersenen er niet voor open staan. Aanpak van eenzaamheid zal niet werken, omdat de persoon er niet voor open staat. 
 
In de eerste twee gevallen is er geen sprake van eenzaamheid, wel van alleen-zijn. Of de persoon daar iets aan wil doen is een persoonlijke keus. Hier valt dus niet te sturen op het aanpakken van eenzaamheid, wel eventueel van het vergroten van het netwerk. Daarbij moet je je realiseren dat deze mensen er zelf nooit behoefte aan hadden, dus waarom nu wel?
 
In de tweede twee gevallen valt er wat voor te zeggen in gesprek te komen en langzaam aan het bewust worden van de eigen situatie te stimuleren. Maar onthoud wel dat je iemand niet kunt dwingen te doen wat goed en gezond is. Wel moet je je realiseren dat als er sprake is van eenzaamheid, zoals in de laatste twee situaties, je wel goed moet weten wat je doet. Chronisch eenzame mensen niet een adequaat hulpaanbod geven, maar met anderen in contact brengen is slecht, voor beide partijen. 
Het is lastig. Uitgangspunt is altijd de cliënt. 

Eenzaamheid is de biggest mindfuck

We staan met zijn allen op de grens van een nieuwe tijd. Nee, dit is geen zweverig verhaal.

Maar jij weet ook dat de aandacht voor eenzaamheid op het moment immens is. En dat wordt vast nog erger. De reden? Eenzaamheid is een voorbode voor ongelofelijk nare gezondheidsgevolgen. Wie zich eenzaam voelt, is er in alle opzichten ellendig aan toe. Het voelt fout, het maakt je verdrietig en lamlendig en voor je het weet zit je leven in het slop. Wie zich lang eenzaam voelt, gaat tien jaar eerder dood dan leeftijdgenoten. En dat krijgen we als mensheid wereldwijd nu in de gaten. Logisch dus dat er onrust is.

We gaan meteen op tilt. Wijten het aan 'deze ellendige tijd'. Aan social media. Aan de houding van hufterigheid van de ander. Aan individualisme of desnoods aan de toestroom van allochtonen. Feit is dat eenzaamheid niets nieuws is. Het nieuwe is alleen dat we ons er opeens zo van bewust zijn. En iets willen doen. En daar komt het probleem. We willen van alles doen, maar hebben geen idee wat werkt. 

We denken bij eenzaamheid aan oude mensen, aan trieste vergeten types, aan je grootouders desnoods. We denken dat een beetje meer bezoek wonderen zal doen. En daar slaan we de plank grandioos mis. Want eenzaamheid overkomt ons allemaal zo nu en dan. Dat is normaal. Maar weet je er niet mee om te gaan, dan blijf je je eenzaam voelen. Daar helpt geen contactmogelijkheid of bezoekmevrouw aan. Het betekent dat je het nog niet kunt en het dus moet leren. Maar daar zit nou juist het probleem. 

Knipsel eenzaamheid mindfuck 3

Want wat gebeurt er als je je lang (een jaar of meer) eenzaam voelt? Precies. Die mindfuck. Je hersenen veranderen. Jij verandert. Je wordt een minder leuke uitgave van jezelf. Je hebt geen zin meer in contact met anderen. Je wordt ook minder slim. Je trekt je dus meer en meer terug. Wat er dus moet veranderen als je je te lang eenzaam voelt, dat ben jij zelf. Hoe je dat doet is iets waar we geen van allen bewust voor toegerust zijn. Als je geluk had zijn je ouders er in geslaagd je te leren hoe je omgaat met je relaties. Maar voor 40% van de mensheid is dat niet het geval. Daarom moet er kennis komen van hoe je eenzaamheid voorkomt en zeker ook hoe je langdurige eenzaamheid aanpakt. Want het kan wel. 

Ook als je hersenen zijn veranderd en je als het ware een 'eenzaam brein' hebt, kun je zo veranderen dat je leven weer leuk wordt en je je eenzaamheid kunt oplossen. Maar met dat eenzame brein lukt je dat helaas niet in je eentje. En de meeste hulpverleners zijn nog niet opgeleid om je erbij te helpen. Ze doen hun best, echt. Doen wat ze al jaren doen, vanuit een groot en warm hart. Maar helaas is dat niet genoeg om deskundig te zijn in hulp bij eenzaamheid. Dat betekent dat meer dan anderhalf miljoen mensen in Nederland een groot gezondheidsrisico lopen (want ja, zo veel mensen voelen zich al lang eenzaam). Jij misschien ook wel.

Het kan anders. Echt. Maar dan moet je wel weten hoe je dat moet doen. Faktor5 leidt op om inzicht te krijgen in de problematiek van eenzaamheid. Maar meer nog leiden wij op om met evidence based middelen mensen effectief te helpen bij eenzaamheid. Zoek je hulp, kijk dan bij de adreslijst van opgeleide mensen. Of wil jij iemand zijn die het kansberoep van de toekomst nu alvast onder de knie wil krijgen? Meld je dan nu aan voor de training die in september start. Vol is vol.

 

 

 

 

 

reepbomen

Contactgegevens

faktor5 logo nwFaktor 5
Ambachtenstraat 13
4731 RE Oudenbosch
KvK 22057651
Email: j.rijks@faktor5.nl
Tel: 0165 316626
Mob: 06 44574009

CRKBO logo
Faktor5 is een CRKBO geregistreerde opleider

 

Waar zitten we?